THÓI QUEN NHỎ, NGUY CƠ LỚN: BẺ ĐÔI VIÊN THUỐC CÓ THẬT SỰ AN TOÀN?

Bẻ đôi viên thuốc để dễ nuốt, nghiền thuốc cho trẻ em uống hoặc tự chia nhỏ liều thuốc huyết áp là thói quen khá phổ biến trong nhiều gia đình. Tuy nhiên, không phải viên thuốc nào cũng có thể bẻ, nghiền hoặc nhai. Một số thuốc được thiết kế với cấu trúc đặc biệt nhằm kiểm soát cách thuốc tan và hấp thu trong cơ thể. Nếu sử dụng sai cách, thuốc có thể giảm hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ gặp tác dụng không mong muốn.

1. Những thuốc không nên tự ý bẻ, nghiền
Một số thuốc có ký hiệu như XR, SR, MR, CR, XL, LA… là thuốc giải phóng kéo dài. Nhóm thuốc này được thiết kế để phóng thích hoạt chất từ từ trong nhiều giờ. Khi tự ý bẻ hoặc nghiền, hoạt chất có thể được phóng thích nhanh hơn dự kiến, làm cơ thể hấp thu lượng thuốc lớn trong thời gian ngắn. Tùy từng loại thuốc và liều dùng, người bệnh có thể gặp các biểu hiện như chóng mặt, tụt huyết áp, hạ đường huyết hoặc rối loạn nhịp tim. Một số thuốc giải phóng kéo dài vẫn có hướng dẫn chia viên riêng từ nhà sản xuất, vì vậy người bệnh cần dựa trên toa thuốc, tờ hướng dẫn sử dụng hoặc tư vấn của bác sĩ/dược sĩ.

Một nhóm khác cần lưu ý là thuốc bao tan trong ruột, thường có ký hiệu EC, DR…. Thuốc được bao bằng lớp bảo vệ đặc biệt để hạn chế bị ảnh hưởng bởi acid dạ dày hoặc giảm kích ứng đường tiêu hóa. Nếu bẻ, nghiền hoặc nhai, lớp bao này có thể bị phá vỡ, khiến thuốc tan sai vị trí, giảm tác dụng hoặc gây khó chịu đường tiêu hóa. Nếu thấy tên thuốc có ký hiệu lạ hoặc không chắc thuốc có được bẻ hay không, người bệnh nên hỏi dược sĩ trước khi dùng.

2. Hiểu đúng về rãnh chia liều
Viên thuốc có rãnh chia liều thường là dấu hiệu cho thấy thuốc có thể được chia nhỏ. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là người bệnh có thể tự ý bẻ trong mọi trường hợp. Việc chia thuốc vẫn cần dựa trên hướng dẫn trong toa thuốc, tờ hướng dẫn sử dụng hoặc tư vấn của bác sĩ/dược sĩ. Với viên thuốc không có rãnh lõm, người bệnh không nên tự ý bẻ, trừ khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn cụ thể.

3. Cẩn trọng với các thuốc cần thao tác đặc biệt
Không tự ý bẻ, nghiền hoặc nhai các thuốc có cảnh báo đặc biệt như thuốc hóa trị, một số thuốc nội tiết có nguy cơ khi tiếp xúc, thuốc có độc tính cao hoặc thuốc cần thao tác an toàn. Khi nghiền thuốc, bụi thuốc có thể tiếp xúc với da, mắt hoặc đường hô hấp, gây nguy cơ cho người trực tiếp chăm sóc. Nếu người bệnh khó nuốt các thuốc này, cần trao đổi với bác sĩ/dược sĩ để có hướng xử trí phù hợp.

4. Một số lưu ý khi sử dụng thuốc
Khi người bệnh khó nuốt thuốc, không nên tự bẻ hoặc nghiền mà nên hỏi bác sĩ/dược sĩ để được tư vấn dạng thuốc dễ dùng hơn như thuốc nước, gói bột hoặc viên sủi nếu phù hợp. Với các thuốc điều trị bệnh mạn tính như thuốc huyết áp, tiểu đường, tim mạch, mỡ máu, người bệnh không nên tự chia liều theo cảm tính. Nếu được hướng dẫn bẻ thuốc, nên dùng dụng cụ cắt thuốc chuyên dụng để chia đều hơn và hạn chế thuốc vỡ vụn. Không nên bẻ thuốc sẵn để dùng dần vì thuốc sau khi bẻ có thể bị ảnh hưởng bởi độ ẩm, ánh sáng và không khí, làm giảm chất lượng.

Dùng thuốc đúng cách không chỉ là uống đúng giờ, đúng liều mà còn là sử dụng đúng dạng thuốc. Trước khi bẻ, nghiền hoặc nhai bất kỳ viên thuốc nào, người bệnh nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để đảm bảo hiệu quả điều trị và an toàn khi sử dụng.

DS. Huỳnh Giao

Bệnh viện Đa khoa Tâm Trí Cao Lãnh